Köln Üniversitesi - Rhen Çevre Araştırmaları Enstitüsü (RIU) tarafından geliştirilen
EURAD (EURopean Air Pollution Dispersion) modeli, atmosferik
iz elementlerin ve aerosollerin taşınımı, dönüşümü ve uzaklaşması işlemlerinin fiziksel,
kimyasal ve dinamik olarak modellenmesini ve tahmin edilmesini sağlamaktadır. Bu
model ile, iz elementlerin troposferdeki konsantrasyonu ile bunların yaş ve kuru
birikimleri ve taşınımlarını hesaplanmaktadır. Bu model sistemi; meteorolojik (MM5),
kimyasal taşınım (CTM), ve emisyon (EEM) alt modellerini içermektedir. Ozon ve fotooksidantlar
başta olmak üzere, aerosoller, sülfür ve amonyak gibi kirleticilerin tahminine yönelik
çalıştırılan model, hava kirliliğini azaltmak için strateji geliştirilmesinde de
kullanılmaktadır. Modelin çalışma prensibi genel olarak aşağıdaki gibidir. Şekilden
de görülebileceği gibi, model bütün sinoptik-bölgesel modeller gibi bir meteorolojik
ve bir de kimyasal modelden oluşmaktadır. Meteorolojik tahminler, dünyada bu konuda
en çok kullanılan modellerden biri olan MM5 modelince hesaplanmaktadır.
EURAD emisyon modeli (EEM), kimyasal taşınım hesabı için gerekli olan emisyon datasını
sağlamaktadır. EEM modeli, ham emisyon datalarını EURAD-CTM tarafından kullanılan
alansal ve zamansal grid datasına dönüştürmektedir. Avrupa , Türkiye ve Kıbrıs tahminlerinde
kullanılan grid bazındaki Emisyon Datası EMEP?ten (Co-operative Programme for Monitoring
and Evaluation of the Long-range Transmission of Air pollutants in Europe, www.emep.int) alınmıştır. Yapılan hava kalitesi tahminlerinin
tutarlılığını büyük ölçüde etkileyen ülkemize ait emisyon envanterinin, daha detaylı
bir şekilde oluşturulmasına yönelik olarak proje hazırlıkları yürütülmektedir.
CTM modülünde 63 reaktif bileşen için toplam 158 kimyasal reaksiyon göz önüne alınmaktadır.
Bu modülde, kirleticilerin, taşınımı, kimyasal bozunması ve çökelmeleri göz önüne
alınarak kirleticilerin çalışma alanı içinde nasıl dağılacağı tahmin edilmektedir.
Tüm bu verilerin işlenmesinden sonra, CTM modülü tarafından O3, NO2, SO2, PM10,
CO ve Benzen için taşınım, kimyasal dönüşüm ve çökelme sonucu oluşması beklenen
düzeyler, saatlik aralıklarla 2 gün sonrasına kadar hesaplanmaktadır. Model; saatlik
ortalama, 8 saatlik ortalama, günlük maksimum, 8 saatlik maksimum değerleri ve hava
kalitesi indeksi şeklinde tahmin yapabilmektedir.
Bölgesel ölçekli bir model olan EURAD ile, 25-125 km çözünürlükte ülke veya bölge
ölçeğinde tahminler yapıldığı gibi, 1-2 km çözünürlüğe kadar lokal tahminler de
yapılabilmektedir.
EURAD araştırmaları, Alman Federal Eğitim ve Araştırma Bakanlığı, Kuzey Rhen Westfalia
Eyaleti Araştırma Bakanlığı, Avrupa Komisyonu ve Alman Çevre Ajansları tarafından
desteklenmektedir.
Hava Kalitesi İndeksi (HKİ), yaşadığımız ortamdaki hava kalitesinin belirlenmesi
için kullanılan ve hava kalitesinin daha rahat anlaşılmasına olanak sağlayan bir
indekstir. HKİ, yaşadığımız bölgenin havasının ne kadar temiz veya kirli olduğu
konusunda bilgi vermektedir.
Çeşitli ülkeler ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) gibi uluslararası kuruluşlar tarafından
belirlenmiş olan hava kalitesi sınır değerleri ve bu sınır değerler kullanılarak
hesaplanmış olan Hava Kalitesi İndeksleri bulunmaktadır.
EURAD Modeli tarafından kullanılan Hava Kalitesi İndeksi, AB Direktifleri göz önünde
bulundurularak, aşağıdaki formülde belirtildiği şekilde hesaplanmaktadır.
Bu formülde, 6 adet kirleticinin (O3, NO2, PM10, SO2, CO ve Benzen) 24 saatlik ortalamalarının,
bu kirleticiler için belirlenen sınır değerlere bölünerek elde edilmiş olan değerlerin
ortalaması alınmakta ve 100 ile çarpılarak Hava Kalitesi İndeksi hesaplanmaktadır.
Bu formül ile belirlenen Hava Kalitesi İndeksi aşağıdaki renk ölçeğine göre sınıflandırılmıştır.
Ayrıca, her bir kirleticinin sınır değerlerine ve parametreye (günlük maksimum,
maksimum 8 saatlik ortalama ve maksimum 24 saatlik ortalamaya) bağlı olarak ayrı
sınır değerleri bulunmaktadır. Örnek olarak O3 (ozon) için belirlenmiş olan Hava
Kalitesi İndeksi ve sınır değerleri aşağıda verilmiştir. Tüm kirleticiler için belirlenmiş
olan HKİ renk ölçeğiyle, hava kalitesinin durumu takip edilebilmektedir.
Ozon (O3) için belirlenmiş olan Hava Kalitesi İndeksi
Ayrıntılı Bilgi İçin
Köln Üniversitesi
- Rhen Çevre Araştırmaları Enstitüsü
(Rhenish Institute for Environmental Research at the University of Cologne)